Przedterminowa spłata kredytu – korzyści

Na co może liczyć konsument w przypadku przedterminowej spłaty kredytu w związku z poniesionymi kosztami z tytułu jego zaciągnięcia.

Prawo UE

Zasadniczym unijnym aktem prawnym zapewniającym konsumentom zawierającym umowy o kredyt na cele konsumpcyjne podstawową ochronę jest Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylająca dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz.U.L 133 z dnia 22 maja 2008 r.). Dyrektywa w swej treści dokonuje szereg unormowań odnoszących się do umów o kredyt konsumencki, w tym w zakresie rozliczenia kosztów w przypadku wcześniejszej ich spłaty. W motywie 20 dyrektywy Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej zwróciły uwagę na fakt, że “(20) Całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta powinien obejmować wszystkie koszty, łącznie z odsetkami, prowizjami, podatkami, opłatami za pośredników kredytowych i wszelkimi innymi opłatami, jakie konsument musi ponieść w związku z umową o kredyt, z wyjątkiem kosztów notarialnych. Faktyczna wiedza kredytobiorcy na temat tych kosztów powinna być oceniana obiektywnie z uwzględnieniem wymogów staranności zawodowej”. Przytoczony motyw znalazł swoje uregulowanie w art. 16 dyrektywy, w którym to treści w ust. 1 czytamy: “1. Konsument ma prawo w każdym czasie spłacić w całości lub w części swoje zobowiązania wynikające z umowy o kredyt. W takich przypadkach jest on uprawniony do uzyskania obniżki całkowitego kredytu, na którą składają się odsetki i koszty przypadające na pozostały okres obowiązywania umowy”.

Prawo RP

Implementacją do polskiego porządku prawnego postanowień powyższej dyrektywy w zakresie zasad i trybu zawierania umów o kredyt konsumencki, obowiązków kredytodawcy oraz konsumenta w związku z zawartą umową, jak również skutków uchybienia obowiązkom kredytodawcy była Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U.2011 nr 126 poz. 715). W treści ustawy odpowiednikami art. 16 ust.1 dyrektywy były odpowiednio art. 48 oraz art. 49. Zgodnie z ich treścią konsument ma prawo spłacić kredyt w całości lub w części w każdym momencie przed terminem określonym w umowie. Spłata taka skutkować powinna uprawieniem konsumenta do obniżki całkowitego kosztu kredytu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed spłatą. Oba przepisy wydają się dość jasno precyzować uprawnienia konsumenta w zakresie tak wcześniejszej spłaty całości/części kredytu jak i odpowiedniego obniżenia kosztów związanych z jego zaciągnięciem.

Praktyka kredytodawców

Niestety codzienna praktyka stosowania przez kredytodawców przytoczonych powyżej przepisów była tak daleka od intencji ustawodawcy, że doczekała się specjalnego wystąpienia m.in. Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrażonego w piśmie z dnia 16 maja 2016 r. (Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim). Zgodnie z jego treścią potwierdzona została wykładnia krajowych przepisów na korzyść konsumentów m.in. w treści przytoczonej tezy: “Art. 49 ust. 1 ustawy należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu konsumenckiego następuje obniżenie wszystkich możliwych kosztów takiego kredytu, niezależnie od ich charakteru i niezależnie od tego, kiedy koszty te zostały faktycznie poniesione przez kredytobiorcę, z tymże wyjątkiem, iż redukcja ta ma charakter proporcjonalny, tj. odnosi się do okresu od dnia faktycznej spłaty kredytu do dnia ostatecznej spłaty określonej w umowie”. Rzecznik Finansowy wskazuje w swoim stanowisku, iż praktyka wskazanych przepisów wywołuje szereg wątpliwości interpretacyjnych, jak choćby takich czy w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu obniżeniu powinny ulec wszystkie poniesione przez konsumenta koszty, czyli także te, które nie stanowią odsetek ani wynagrodzenia (np. opłaty przygotowawcze, administracyjne, wstępne). Rzecznik powołując się na treść art. 49 ust. 1 ustawy przypomina, że intencją ustawodawcy nie było wyłączenie przedmiotowo żadnego z rodzajów kosztów poniesionych przez konsumenta, jak również brak różnicowania możliwości obniżenia kosztu kredytu w zależności od jego charakteru oraz czasu w jakim został poniesiony. Wskazuje jednocześnie, że obniżenie kosztów powinno mieć charakter proporcjonalny, tj. koszty powinny zostać obniżone do okresu faktycznego korzystania z kredytu.

Stanowisko doktryny

W dalszej części stanowiska Rzecznik Finansowy i Prezes UOKiK dodatkowo wzmacniają swoje stanowisko powołując się na interpretację przepisów ustawy zawartą w komentarzu do ustawy o kredycie konsumenckim. Zbigniew Ofiarski zwraca uwagę, że obniżenie kosztów dotyczy całkowitego kosztu kredytu, tj. wszystkich kosztów które konsument poniósł (art. 49 w zw. z art. 5 pkt 6). Autor stwierdza, że w art. 5 pkt 6 ustawy o kredycie konsumenckim użyto zwrotu “w szczególności”, co należy interpretować w ten sposób, że katalog tam wskazany nie jest zamknięty.

Wyrok TSUE w sprawie C-383/18

W dniu 11 września 2019 r., na podstawie wniosku złożonego przez Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku dotyczącego wykładni art. 16 ust.1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE, TSUE wydał orzeczenie w trybie prejudycjalnym poprzez ustalenie, czy wskazany artykuł dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że prawo do obniżki całkowitego kosztu kredytu w przypadku wcześniejszej spłaty tego kredytu obejmuje również koszty, których wysokość nie zależy od okresu obowiązywania umowy. W pkt. 23 wyroku czytamy:

“Pojęcie “całkowitego kosztu kredytu” art. 3 lit. g) omawianej dyrektywy definiuje jako obejmujące wszystkie koszty, łącznie z odsetkami, prowizjami, podatkami oraz wszelkimi innymi opłatami, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, które to koszty znane są kredytodawcy, z wyjątkiem kossztów notarialnych. Definicja ta nie zawiera zatem żadnego ograniczenia dotyczącego okresu obowiązywania danej umowy o kredyt” oraz dalej w pkt 36 “Przy uwzględnieniu całości powyższych rozważań na pytanie prejudycjalne należy odpowiedzieć, iż art. 16 ust. 1 dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, że prawo konsumenta do obniżki całkowitego kosztu kredytu w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu obejmuje wszystkie koszty, które zostały nałożone na konsumenta”. TSUE w swoim orzeczeniu rozstrzygnął wątpliwości w zakresie interpretacji art. 16. ust. dyrektywy oraz wskazał sądom, jak należy interpretować przepisy odnoszące się do zwrotu kredytobiorcy części poniesionych kosztów w przypadku jego wcześniejszej spłaty.

Podsumowując

Konsument, który dokonał wcześniejszej spłaty kredytu, a któremu kredytodawca nie zwrócił proporcjonalnie wszystkich kosztów związanych z jego zaciągnięciem, powinien w pierwszej kolejności zwrócić się do kredytodawcy z żądaniem ich zwrotu, a jeśli ta droga okaże się bezskuteczna, to na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez przedmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym (Dz.U.2015 poz. 1348) będzie mógł złożyć reklamację do Rzecznika Finansowego. Otwarta pozostaje dla konsumenta dochodzenia swoich praw w sądzie.

Czytaj poprzedni

Odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki

Czytaj następny

Biała lista podatników VAT