Czym są czynności sprawdzające?

Odbieram telefon. Po drugiej stronie słuchawki odzywa się do mnie sympatyczna Pani z urzędu skarbowego. Czy  dzwoni z miłego serca, aby nam pomóc rozwiązać problem, czy stoi za tym jakiś podstęp? Na to pytanie można zwykle odpowiedzieć w sposób jednoznaczny – otóż po prostu rozpoczęły się czynności sprawdzające i o ile nie ma się nic na sumieniu, zwykle to nie jest powód do obaw.

Czym są czynności sprawdzające?

Odpowiedzieć można w jednym zdaniu, jest to najmniej sformalizowany sposób, w jaki urząd skarbowy może skontrolować prawidłowość działań podatnika. 

Jak wszczyna się czynności sprawdzające? 

Prawidłowa odpowiedź brzmi: bardzo prosto. Niepotrzebne jest do tego żadne zawiadomienie. Wystarczy, aby urząd dokonał po prostu jakiejkolwiek czynności i już mamy z nimi do czynienia. Czynności sprawdzające często kończą się również w sposób milczący. Tak więc w praktyce podatnik może nawet nie wiedzieć, iż był kontrolowany przez swój urząd skarbowy. 

Nieco bardziej skomplikowana będzie odpowiedź na pytanie “co organ może w ten sposób skontrolować?”, bo przecież nie może on kontrolować w tym trybie wszystkiego. Odpowiedź na to pytanie wynika w art. 272 oraz  art. 272a Ordynacji podatkowej.

Stosownie do treści art. 272 Ordynacji podatkowej organ podatkowy w szczególności w ramach niniejszego trybu dokonuje sprawdzenia terminowości: składania deklaracji  oraz wpłacania podatków. Organ podatkowy dokonuje formalnej weryfikacji ich prawidłowości oraz może dokonywać ustaleń co to stanu faktycznego, ale jedynie w zakresie niezbędnym dla ustalenia, czy został on prawidłowo odwzorowany w deklaracjach. Organ podatkowy jest także uprawniony do weryfikacji poniesionych przez podatnika  wydatków i uzyskanych przychodów / dochodów opodatkowanych i nieopodatkowanych w zakresie niezbędnym do ujawnienia podstawy opodatkowania z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych. 

Natomiast w myśl art. 272a niniejszej ustawy zarówno  Szef Krajowej Administracji Skarbowej, jak i organ podatkowy upoważniony przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych w zakresie wymiany z państwami członkowskimi Unii Europejskiej informacji o podatku od towarów i usług, może dokonać czynności sprawdzających odnoszących się do dokumentów składanych do tego organu, tj. informacji uzyskanych w wyniku wymiany z innym państwem członkowskim UE.

Co się stanie, jeżeli organ podatkowy w toku czynności sprawdzających wychwyci błędy w deklaracji podatkowej?

Prawidłowa odpowiedź na to pytanie brzmi “to zależy”. Jeżeli organ wychwyci zwykłe błędy rachunkowe lub inne oczywiste omyłki lub jeżeli została ona wypełniona nieprawidłowo, tj. niezgodnie z ustalonymi wymaganiami, organ podatkowy w zależności od charakteru i zakresu uchybień oraz wysokości kwoty której dotyczy ten błąd:

1) skoryguje deklarację, dokonując stosownych poprawek lub uzupełnień, jeżeli zmiana wysokości zobowiązania podatkowego, kwoty nadpłaty, kwoty zwrotu podatku albo kwoty nadwyżki podatku do przeniesienia lub wysokości straty w wyniku tej korekty nie przekracza kwoty 5000 zł;

2) zwróci się do składającego deklarację o jej skorygowanie oraz złożenie niezbędnych wyjaśnień, wskazując przyczyny, z powodu których informacje zawarte w deklaracji podaje się w wątpliwość.

W pierwszym z omawianych przypadków organ doręczy podatnikowi uwierzytelnioną kopię skorygowanej deklaracji wraz z informacją, co zostało w niej zmienione oraz pouczeniem o prawie wniesienia sprzeciwu w terminie 14 dni od dnia doręczenia uwierzytelnionej kopii skorygowanej deklaracji. Wniesienie sprzeciwu przez podatnika automatycznie anuluje korektę. 

Jeżeli zdecydujemy się na niewniesienie sprzeciwu lub nie zmieścimy się w terminie, korekta deklaracji sporządzona przez organ podatkowy wywołuje skutki prawne takie jak korekta deklaracji złożona przez podatnika, płatnika lub inkasenta.

Co się stanie, jeżeli organ podatkowy w toku czynności sprawdzających zauważy, że nie złożyłem deklaracji podatkowej?

W takiej sytuacji organ podatkowy może zażądać złożenia wyjaśnień w sprawie przyczyn niezłożenia deklaracji lub sprawozdania finansowego lub wezwać do ich złożenia, jeżeli nie zostały złożone mimo takiego obowiązku.

Co się stanie, jeżeli organ podatkowy w toku czynności sprawdzających będzie miał podejrzenia co do rzetelności deklaracji?

W takiej sytuacji organ podatkowy może wezwać podatnika do udzielenia, w określonym terminie, niezbędnych wyjaśnień lub uzupełnienia deklaracji.  Urząd poinformuje nas jednak, z jakiej to przyczyny nie wierzy on w rzetelność składanej deklaracji.

Co się stanie, jeżeli przeprowadzenie czynności sprawdzających zasadność zwrotu podatku się przedłuża?

W takiej sytuacji organ podatkowy może postanowić o przedłużeniu terminu zwrotu podatku do czasu zakończenia czynności sprawdzających. Na postanowienie to przysługuje podatnikowi zażalenie. 

Czy w toku czynności sprawdzających organ podatkowy może zażądać od mojego kontrahenta dokumentów?

Jak najbardziej organ podatkowy w związku z postępowaniem podatkowym lub kontrolą podatkową, może zażądać od kontrahentów podatnika wykonujących działalność gospodarczą oraz innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą uczestniczących w dostawie tego samego towaru lub świadczeniu tej usługi:

⦁ przedstawienia dokumentów w zakresie objętym postępowaniem lub kontrolą u podatnika, w celu sprawdzenia ich prawidłowości i rzetelności;

⦁ przekazania, za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub na informatycznym nośniku danych, wyciągu z ksiąg podatkowych i dowodów księgowych zapisanego w postaci elektronicznej odpowiadającej strukturze logicznej, o której mowa w art. 193a § 2, jeżeli kontrahent podatnika prowadzi księgi podatkowe przy użyciu programów komputerowych; przepis art. 168 § 3a pkt 1 stosuje się odpowiednio.

Czynności tych kontrahent ma obowiązek dokonać na własny koszt. 

Skorzystałem z ulgi podatkowej, skąd urząd skarbowy wie, że miałem do niej prawo?

Organ podatkowy może zwrócić się do podatnika o okazanie dokumentów lub o złożenie fotokopii dokumentów, których posiadania przez podatnika, w określonym czasie, wymaga przepis prawa. 

Może on również zadać pytanie o zdarzenia stanowiące podstawę do skorzystania przez podatnika z ulg podatkowych, jeżeli zostały wykazane w deklaracji złożonej przez podatnika instytucjom takim jak banki, zakłady ubezpieczeń, fundusze inwestycyjne i dobrowolne fundusze emerytalne, w zakresie prowadzonych indywidualnych kont emerytalnych i indywidualnych kont zabezpieczenia emerytalnego, oraz do domów maklerskich, banków prowadzących działalność maklerską, towarzystwa funduszy inwestycyjnych, zarządzających ASI w rozumieniu ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 56, z 2017 r. poz. 2491 oraz z 2018 r. poz. 106 i 138) i spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych. Instytucje te zobowiązane są do udzielenia informacji. 

Czy w ramach czynności sprawdzających organ podatkowy może dokonać oględzin mojego mieszkania?

I tak i nie. Organ podatkowy może dokonać oględzin lokalu mieszkalnego lub części tego lokalu, jeżeli jest to niezbędne do zweryfikowania zgodności stanu faktycznego z danymi wynikającymi ze złożonej przez podatnika deklaracji oraz z innych dokumentów potwierdzających poniesienie wydatków na cele mieszkaniowe wyłącznie za zgodą podatnika. Po wcześniejszym wspólnym ustaleniu terminu dokonania oględzin. Podpisaną przez podatnika adnotację o ustaleniu terminu oględzin zamieszcza się w aktach sprawy. W razie nieudostępnienia lokalu mieszkalnego w uzgodnionym terminie organ podatkowy może wyznaczyć nowy termin przeprowadzenia oględzin.

 

Czytaj następny

Jak wybrać prawnika?